مقایسه سوله تیرورقی با سوله خرپایی و UBM

مقایسه سوله تیرورقی با سوله خرپایی و UBM

در دنیای ساخت‌وساز، سوله‌سازی یکی از پرکاربردترین سازه‌های ساختمانی است که برای سالن‌های نمایشگاهی، ورزشی، انبار، صنعتی، آموزشی و … استفاده می‌شود. از‌این‌رو، برای طراحی بهینه آن، فناوری ساخت جدید، مصالح مصرفی کارآمدتر و در نتیجه محصولی بهتر و در عین حال، قیمت کمتر تلاش‌های بسیاری صورت می‌گیرد.

به‌طور کلی، سوله‌ها را می‌توان از منظر روش ساخت به سه دسته اصلی تقسیم کرد:

1. سوله تیرورقی
2. سوله خرپایی
3. سوله UBM

تقسیم‌بندی‌های دیگری مانند سوله سنگین و سبک و … هم وجود دارند که صرفا از بُعد تناژ و وزن به سوله‌ها نگاه می‌کنند. از آنجا که سوله تیرورقی، همچنان بیشتر از سایر انواع سوله در ایران ساخته می‌شود، قصد داریم در این مطلب به مقایسه سوله تیرورقی با سایر سوله‌ها بپردازیم.

انواع سوله

همان‌طور که گفته شد، سوله را می‌توان بر اساس روش ساخت و مصالح مصرفی به سه دسته کلی تقسیم کرد که در ادامه به‌تفکیک، هرکدام را توضیح خواهیم داد. اما بد نیست که در همین ابتدای کار، شبهه‌ای را برطرف کنیم و با دیدگاهی شفاف‌تر سراغ جزئیات دیگر برویم.

بسیاری سوله قوسی یا حتی سوله دست‌دوم را جزو طبقه‌بندی‌های انواع سوله می‌دانند یا سوله قوسی و سوله UBM را معادل یکدیگر به کار می‌برند، در صورتی که چنین چیزی درست نیست.

در تعریف سوله آن را سازه‌ای با سقف شیب‌دار توصیف می‌کنند که به‌صورت شیب‌دار تخت یا قوسی ساخته می‌شود. پس هر سه نوع سوله را می‌توان با سقف قوسی ساخت اما در سوله UBM امکان ساخت سقف شیب‌دار کاملا تخت وجود ندارد و معمولا سقف آن قوسی ساخته می‌شود.

سوله دست‌دوم نیز همان‌طور که از نام آن پیداست، در گذشته کاربرد داشته اما امروزه به‌دلیل تغییر کاربری یا تعطیلی دیگر استفاده نمی‌شود و در مواردی دمونتاژ شده تا به درخواست فرد دیگری، با ویژگی‌های ساختاری پیشین، مجدد نصب و اجرا شود که امکان دمونتاژ و جابه‌جایی در سوله‌های UBM ممکن نیست.

حال ببینیم هرکدام از این سوله‌ها چه ویژگی‌هایی دارند.

سوله تیرورقی

در گذشته، تیرآهن اصلی‌ترین عضو اسکلت‌های فلزی محسوب می‌شد اما در عین حال، معایب بسیاری داشت تا اینکه تیرورق به‌عنوان عنصر جایگزین به صنعت ساخت‌وساز راه پیدا کرد. تیرورق، ترکیبی از یک جان و دو بال است که جان را می‌توان به‌صورت تخت، موج‌دار یا سینوسی ساخت که در نوع موج‌دار، ظرفیت تحمل بار تجمعی در آن بیشتر بوده و نیروهای وارده را به‌نحو بهتری به قاب‌ها منتقل می‌کند؛ لیکن به دلیل ابهامات اساسی که در بحث طراحی دارند و قابل کنترل و تایید سازمان های مربوطه نیستند و همچنین قیمت بالای تمام شده آن، استفاده نمی شوند.

اجزای اصلی سوله تیرورقی را می‌توان ستون، رفتر، استرات، لاپه یا پرلین و مهاربند دانست که این قطعات و اجزا در دیگر فرم های سوله از قبیل خرپا یا HSS نیز وجود دارد و از این بابت فرقی باهم ندارند و نکته ای که باید به آن بپردازیم، این است که سوله های خرپایی و HSS برخلاف آنچه که مشهور شده، در دهانه های زیر ۳۵ متر سبک تر و ارزان تر از سوله های تیرورقی نخواهندشد. نظریه دیگری که براساس برخی تبلیغات اشتباه مشهور شده، این است که این سوله ها همواره ۳۰ درصد سبک تر از سوله تیرورقی خواهندبود؛ درصورتیکه اگر این سازه ها مطابق همان استانداردی که سازه های تیرورقی طراحی می شوند طراحی گردند و همچنین با همان کیفیت و رعایت های آیین نامه ای که سازه های تیرورقی ساخته می شوند ساخته شوند، در دهانه های زیر ۳۵ متر اصلاً به صرفه نخواهندبود.

لذا اصطلاح سوله سبک که به سازه های خرپایی گفته می شود و سوله سنگین که به تیرورقی ها گفته می شود، مبنای درستی ندارد.

سوله تیرورقی را می‌توان در یک یا چند دهانه طراحی و اجرا کرد. سقف آن نیز به‌صورت تخت دوشیب یا تک‌شیب و قوسی قابل‌اجراست.

سوله خرپایی

خرپا، ساختاری متشکل از اعضای مثلثی است که به صورت قاب های دو بعدی و سه بعدی طراحی و اجرا می گردد و نوع سه بعدی آن، هزینه بالایی دارد و نوع دو بعدی نیز، در دهانه های بالای ۳۵ متر (بدون ستون وسط) به دلیل ماهیت فرمی آن که می تواند با فاصله زیاد بین یال پایین و یال بالای تیر آن بارهای این دهانه ها را به نحو مطلوب تری تحمل نماید، به صرفه می باشد. 

حساسیت، ریسک و دستمزد بالای سوله خرپایی

خرپا را از نظر ساختار به سه دسته کلی خرپای ساده، خرپای مرکب و خرپای مبهم تقسیم می‌شوند و از لحاظ هندسی، تنوع بسیاری دارند که در این میان، خرپای پرات، هاو، فینک و قوسی معمولا برای سازه سقف سوله به کار می‌روند.

سوله خرپایی به‌دلیل نوع قاب‌بندی، برای پوشش دهانه‌های بزرگ، حتی بدون ستون، بسیار کاربردی است و فضایی مسقف، یکپارچه و ایمن را در اختیار شما قرار می‌دهد.

مقاومت سوله های سبک (خرپایی) چقدر است؟

یکی از سوالات رایجی که در بررسی سوله های صنعتی به خصوص سوله سبک مطرح می شود، مربوط به میزان مقاومت آن ها در برابر عوامل محیطی و نیروهای وارده است. برخلاف تصور عمومی که سبک بودن را برابر با ضعیف بودن می داند، سوله های سبک (خرپایی) با وجود وزن پایین تر، از مقاومت قابل قبولی برخوردارند و در بسیاری از پروژه ها، توانسته اند جایگزینی مؤثر و مقرون به صرفه برای سوله های سنگین تر باشند. (البته درصورتی که برای دهانه های بیش از ۴۰ متر درنظر گرفته شوند؛ در غیر این صورت، باتوجه به هزینه بالای ساخت و دستمزد، جایگزین مقرون به صرفه ای نخواهندبود.)

سوله سبک، معمولاً از مقاطع نورد سرد یا فولاد گالوانیزه با ضخامت کم تر ساخته می شود که ضمن کاهش وزن کلی سازه، نصب آسان تری را نیز فراهم می آورد؛ اما آنچه این سازه ها را از نظر استحکام قابل اعتماد می سازد، طراحی مهندسی شده و استفاده از اجزای مقاوم در برابر تنش ها و فشارهای مختلف است. سوله های خرپایی، در برابر انواع بارهای سازه ای مانند:

• بار مرده (وزن خود سازه و تجهیزات نصب شده)
• بار زنده (رفت وآمد افراد یا حرکت تجهیزات)
• بار برف (بر اساس موقعیت جغرافیایی، از ۵۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم بر مترمربع)
• نیروی باد (تا سرعت ۱۲۰ تا ۱۴۰ کیلومتر بر ساعت)
• و حتی شتاب زلزله متوسط تا شدید (مطابق آیین نامه ۲۸۰۰)

عملکرد مناسبی از خود نشان می دهند.

در واقع، مهاربندهای مورب، بادبندها، اتصالات پیچ و مهره ای استاندارد، تیرهای سبک ولی مقاوم و همچنین استفاده از پوشش های مقاوم در برابر خوردگی و فشار، همگی در افزایش دوام این سازه ها نقش بسیار مهمی دارند.

از نظر استانداردهای بین المللی، مقاومت سوله های سبک، بسته به نوع طراحی و محل اجرا، باید حداقل الزامات آیین نامه هایی چون ASD, LRFD, AISC یا Eurocode را تأمین کند. در ایران نیز، طراحی این سازه ها عموماً با رعایت آیین نامه های ملی مانند مبحث ششم مقررات ملی ساختمان (بارهای وارده) و مبحث دهم (طراحی و اجرای سازه های فولادی) صورت می گیرد.

بنابرابن، اگر سوله سبک به درستی طراحی و اجرا شود، می تواند در شرایط آب وهوایی متعارف، با اجرای صحیح زیرسازی، اتصالات، زهکشی آب و پوشش های ضدزنگ، تا سالیان سال عمر مفید طولانی، بدون نیاز به تقویت یا بازسازی داشته باشد.

سوله UBM

سوله UBM که نام خود را از دستگاه سازنده آن، Ultimate Building Machine، گرفته است، یکی از جدیدترین فناوری‌ها در ساخت سوله محسوب می‌شود که با محدودیت‌هایی روبه‌روست اما مزایای آن انکارشدنی نیست.

سوله UBM از ورق گالوانیزه‌ای ساخته می‌شود که با توجه به نقشه‌های طراحی در دستگاه UBM، شکلی منحنی به خود گرفته و با دستگاه سیمر به هم دوخته می‌شوند. تمامی مراحل ساخت پوسته و اجرای آن در محل احداث پروژه انجام می‌شود. این نوع سوله بدون هیچ‌گونه تیر و ستونی ساخته می‌شود و با توجه به نحوه اتصالات، کاملا در برابر نفوذ آب، عایق است.

برخلاف نام آن که جزو سوله‌های بسیار سبک قرار می‌گیرد، در برابر نیروهای جانبی مانند باد و زلزله بسیار مقاوم است و تائیدیه سازمان‌هایی همچون ناسا و ارتش آمریکا را دارد؛ لیکن ضعف های زیادی همچون عدم امکان اجرای جرثقیل، عدم امکان اجرای طبقه، نصب عایق حرارتی مناسب و مواردی از این قبیل، باعث می شود که آن را سازه ای موقت بدانند و بیشتر برای مصارف موقت و یا انبار درجه دو موراستفاده قرار گیرد و همچنین ارزش اسقاط پایینی دارند؛ چراکه قابل باز کردن و نصب مجدد نمی باشند.

همان‌طور که در ابتدای صحبت اشاره شد، سوله UBM به‌دلیل نوع ساخت، به‌صورت قوسی ساخته می‌شود و انواع متداول آن، تک‌شعاع، دوشعاع و Gable هستند و همین مسئله محدودیت‌هایی را در اجرای دهانه و ارتفاع به وجود می‌آورد.

مقایسه سوله تیرورقی با سوله خرپایی

در حالی که تا حدودی با انواع سوله آشنا شدید، بهتر می‌توان آن‌ها را با هم مقایسه کرد. در قیاس بین دو سوله متداول تیرورقی و خرپایی، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ماهیت سازه و نحوه ساخت آن که به تفصیل توضیح داده شد.
• وزن کمتر سوله خرپایی نسبت به سوله تیرورقی در دهانه های سنگین.
• ساختار سوله تیرورقی باعث می‌شود که در دهانه‌های بزرگ، وزن سوله بسیار بالا رفته و به ستون نیاز داشته باشد. در صورتی که سوله خرپایی برای دهانه‌های بزرگ بسیار مناسب بوده و تا دهانه ۱۰۰ متر قابل‌اجراست.
• به‌دلیل فناوری ساخت و حساسیت نصب سوله خرپایی، هزینه دستمزد آن نسبت به سوله تیرورقی بیشتر است و برای اجرا به افرادی کاملا حرفه‌ای و ماهر نیاز دارد.
• در سوله خرپایی اگر یکی از اجزای خرپا اتصال ضعیفی داشته و بر اثر نیروی وارده از هم گسسته شود، کل سازه با مشکل مواجه شده و دچار فروپاشی می‌شود. در صورتی که اجزای سوله تیرورقی اگر در چنین شرایطی قرار بگیرند، تا حدی یکدیگر را پشتیبانی کرده و از واژگونی سازه جلوگیری می‌کنند.

• تنوع ساختاری و ظرافت اجزای سوله خرپایی ظاهر زیباتری نسبت به سوله تیرورقی دارند.
• در هر دو نوع سوله تیرورقی و خرپایی امکان استفاده از جرثقیل سقفی و ایجاد طبقه وجود دارد؛ لیکن در سوله تیرورقی اصولی تر اجرا می گردد.
• در ساخت سوله خرپایی معمولا ادعا می‌شود که سوله‌ای بسیار ارزان است اما با توجه به هزینه بالای ساخت و دستمزد آن، صرفا برای دهانه‌هایی بیشتر از ۴۰متر نسبت به سوله تیرورقی مقرون‌به‌صرفه‌تر خواهد بود.

مقایسه سوله تیرورقی با سوله UBM

در مقایسه سوله تیرورقی و سوله UBM به‌دلیل تفاوت روش ساخت، بهتر درک می‌شود:

• ماهیت سازه، مصالح مصرفی و نوع ساخت که درباره آن توضیح داده شده است.
• محدودیت در ساخت دهانه و ارتفاع در سوله UBM نسبت به سوله تیرورقی
• وزن بسیار سبک‌تر سوله UBM نسبت به سوله تیرورقی
• در سوله UBM امکان استفاده از جرثقیل سقفی یا اجرای طبقه وجود ندارد.
• تیر و ستون از اجزای اصلی سوله تیرورقی محسوب می‌شوند، در حالی که سوله UBM به‌صورت کلی بدون تیر و ستون ساخته می‌شود.
• اتصالات در سوله تیرورقی به‌صورت جوش و پیچ و مهره است اما در سوله UBM ورق‌های گالوانیزه به هم دوخته می‌شوند که آن را در برابر رطوبت کاملا مصون می‌کند.
• سوله UBM را به‌دلیل جذب بو و اینکه امکان ضدعفونی آن وجود ندارد، برای مصارف دارویی و بهداشتی نمی‌توان استفاده کرد اما سوله تیرورقی محدودیتی برای کاربری‌های مختلف ندارد.
• سرعت ساخت سوله UBM بسیار بیشتر از سوله تیرورقی بوده اما برای ساخت آن به دستگاه و فناوری ویژه‌ای نیاز است.
• با توجه به مصالح به‌کاررفته در سوله UBM، قیمت آن به‌مراتب کمتر است.

معرفی بهترین سوله برای کسب وکار شما

انتخاب بهترین سوله برای کسب وکار، تصمیمی فوق العاده حاءزاهمیت و زیرساختی است که مستقیماً بر بازدهی، بهره وری و آینده مجموعه شما تأثیرگذار است؛ اما حقیقت این است که هیچ سوله ای به تنهایی “بهترین” نیست؛ بلکه بهترین سوله، آنی است که دقیقاً متناسب با نوع فعالیت، شرایط محیطی، بودجه و چشم انداز کسب وکار شما طراحی و اجرا شده باشد. برای رسیدن به چنین انتخاب هوشمندانه ای، مشورت با کارشناسان باتجربه و متخصص در حوزه سوله سازی امری ضروری و اجتناب ناپذیر است. تیم مشاوره آرمان سوله با بیش از ۵۰ سال تجربه و دانش فنی در کنار شماست تا به صورت کاملاً رایگان و کاملاً اختصاصی، نیازهای خاص کسب وکار شما را بررسی کرده و بهترین گزینه ممکن را پیشنهاد دهد. این یعنی یک تصمیم مطمئن، به صرفه و متناسب با آینده کاری شما.

نکات مهم در ساخت سوله

اینکه برای کسب‌وکار خود چه سوله‌ای انتخاب می‌کنید، تنها بخشی از حل‌مسئله است؛ آنچه اهمیت دارد، انتخاب شرکت مناسب سازنده و طراحی صحیح سوله است که حافظ سرمایه شما در آینده باشد. طراحی و محاسبه سوله، فارغ از نوع آن، از مهم‌ترین مراحل ساخت سوله است که باید توسط گروهی مجرب، متخصص و مطمئن انجام شود.

عوامل مختلفی در پایداری سوله اثر دارند که بسیاری از آن‌ها باید در طراحی و محاسبه اولیه سوله در نظر گرفته شوند و مهم‌تر آنکه طراحی باید منحصر به پروژه شما باشد و از طرح‌های آماده استفاده نشود. مولفه‌هایی مانند ابعاد سالن سوله، کاربری، محل ساخت و تجهیزات در طراحی و محاسبه سوله اثرگذارند. مصالح مصرفی، کیفیت ساخت قطعات و مهارت اجرا همگی در ایمنی و پایداری سازه نقش مهمی دارند.

قیمت سوله با توجه به ابعاد بنا و کاربری آن قابل‌توجه است و به‌دلیل ماهیت ساخت، به هزینه ابتدایی نسبتا زیادی احتیاج دارد. در نتیجه عاملی است که در فرایند ساخت، نمی‌توان آن را نادیده گرفت اما باید توجه داشته باشید که کیفیت و ایمنی را فدای قیمت نکنید؛ چون در صورتی که سوله شما از کیفیت مناسبی برخوردار نبوده اما قیمت اولیه کمتری داشته باشد، در آینده با مشکلاتی روبه‌رو شده و امکان تخریب آن وجود دارد، در نتیجه خسارت‌های جانی و مالی در پی خواهد داشت.

مقایسه سوله‌ها با یکدیگر برای آشنایی بیشتر و ایجاد پیش‌زمینه‌ای درباره سوله‌هاست اما بهتر است شما برای انتخاب سوله مناسب و ساخت آن با کارشناسان آرمان سوله در این حوزه به‌صورت تخصصی مشاوره کنید تا با توجه به پروژه خود و ویژگی‌های آن، شما را راهنمایی کنند.